Ooit een enorme fout in je leven gemaakt? Ik heb het niet over alledaagse voorbeelden, zoals 's ochtends vergeten in je agenda te kijken of brood uit de vriezer te halen. Ook niet over grotere blunders als je paspoort op een hotelbalie laten liggen of koffie morsen over de laptop waarop het enige exemplaar van de volgende grote Europese roman staat. Ik bedoel de echt grote, levensveranderende fouten. Fouten die je leven een kant op sturen die je nooit hebt gewild en die absoluut niet in je planning stonden. Je zei op het verkeerde moment het verkeerde, of stapte op het verkeerde moment uit de auto, en nu is je leven voorgoed veranderd.
En dat is je eigen stomme schuld, toch? Je negeerde het bord 'voer de krokodillen niet' op weg naar de rivier. Of je luisterde niet toen een vriendin zei: 'Hé, je hebt veel te veel gedronken. Zal ik een taxi voor je bellen?' Je dacht dat de rottweiler schattig en vriendelijk was. Of je had een deadline, dus naar de hel met al die vervelende gezondheids- en veiligheidsregels voor boorplatforms tijdens een tropische cycloon!
Gelukkig komen dit soort fouten zelden voor, omdat ons brein een fantastische innerlijke criticus heeft die op het juiste moment ingrijpt en rode vlaggen opsteekt.
In zulke situaties is onze innerlijke criticus een van de nuttigste mentale hulpmiddelen die we bezitten. Hij helpt ons te overleven in deze complexe, sterk verweven moderne wereld. Hij laat ons scenario's van alle kanten bekijken. Het is een fantastische vaardigheid die ons dagelijks voor enorme fouten behoedt, of we ons daarvan nu bewust zijn of niet. Onze innerlijke criticus houdt ons veilig.
Het enige nadeel is dat 'veilig' niet altijd positief is. Soms staat onze innerlijke criticus voortdurend aan, of er nu krokodillen zijn of verkeer dat ons tegemoetkomt. Laten we daarom naar de zonnige kant van het leven kijken en de lof van fouten zingen.
Fouten zijn een motor voor:
- Creativiteit
- Improvisatie
- Probleemoplossing
- Aanpassingsvermogen
- Zelfcorrectie
Allemaal eigenschappen van wat we gewoonlijk 'intelligentie' noemen. Je ziet waarschijnlijk al waar ik naartoe ga: fouten en intelligentie zijn onlosmakelijk verbonden. Mijn nachtmerriescenario is een wereld waarin we geen fouten meer maken.
Ik heb lange tijd jazz gestudeerd, eerst kort als student, daarna als professioneel muzikant en nog veel langer als hobbyist. Jazz is een kunstvorm die drijft op fouten. Zoals mijn overleden oudoom, jazzsaxofonist Sean Bergin, altijd zei: 'Fouten zijn het beste deel.'
Hij had het over een cruciaal concept: betekenis geven aan een fout.
Wanneer je jazz speelt, beschik je over een raster van harmonische, melodische en ritmische verbanden. Binnen die grenzen ben je behoorlijk vrij om te doen wat je wilt. De muziek wordt echter interessant wanneer je even buiten dat raster stapt en een noot speelt of een slag geeft die onverwacht, verrassend en volledig vals is. Niemand in de band of het publiek zag hem aankomen en iedereen is meteen alert. Je moet de fout oplossen of weer in het raster opnemen, anders blijft hij gewoon een rommeltje. Maar als je daarin slaagt, wordt die ene onverwachte noot het muzikale hoogtepunt van de avond en tilt hij alles en iedereen naar een hoger niveau.
We bevinden ons op een prachtig kantelpunt met AI. De technologie maakt nog fouten en heeft onze controle en correcties nodig. We zijn nog lang niet op het punt dat we opdrachten in een microfoon kunnen roepen en dertig seconden later precies krijgen wat we vroegen, zonder één grammaticale of tonale fout.
Dat is goed. Juist doordat we het resultaat niet volledig kunnen vertrouwen, moeten we ingrijpen, corrigeren en zelf betekenis geven. Stel je voor dat je met een goddelijk AI-model praat en zeker weet dat alles wat het zegt klopt en is geverifieerd. Het beantwoordt je vraag op het hoogste niveau, misschien zelfs voorbij de grenzen van de menselijke intelligentie. Volgens mij dreigt het antwoord dan juist betekenis te verliezen. We onthouden het minder goed, vertalen het niet naar onze eigen situatie en laten de informatie zonder veel nadenken het ene oor in en het andere uit gaan.
Tijdens of na mijn AI-workshops en conferenties vragen mensen me of AI in het onderwijs een goede zaak is. Ik ben een techno-optimist én realist, dus mijn antwoord is volmondig: 'ja'. Maar zodra AI onze mogelijkheden op belangrijke terreinen overstijgt en wij daardoor stoppen met zelf nadenken en leren, hebben we een heel reëel probleem.
Laten we daarom eens kijken wat deskundigen zeggen over het idee dat fouten de beste onderdelen zijn. Ja, ik heb 'erin duiken' bewust vermeden. LinkedIn heeft die uitdrukking inmiddels vaak genoeg gebruikt.
- De innerlijke criticus zachter zetten kan de creatieve stroom bevorderen. Neurowetenschappelijk onderzoek onder ervaren improvisatoren wijst erop dat creativiteit gebaat kan zijn bij minder bewuste zelfcontrole. Hersenscans van jazzmuzikanten laten tijdens improvisatie veranderde activiteit zien in delen van de prefrontale cortex die onder meer betrokken zijn bij zelfmonitoring. Dat suggereert dat minder piekeren over fouten spontane creativiteit ruimte kan geven. Het is een interessante aanwijzing, geen simpele aan-uitknop in het brein:
Bron
- Een neurowetenschappelijk onderzoek uit 2018 liet zien dat fouten vrijwel onmiddellijk een kettingreactie in de hersenen veroorzaken. Nog voordat iemand zich bewust wordt van een fout, reageren neuronen die betrokken zijn bij foutdetectie. Kort daarna volgt activiteit in neuronen die conflicterende informatie verwerken. Die cascade helpt de hersenen verschillen te verzoenen en nieuwe informatie dieper te coderen. Anders gezegd: het menselijke brein behandelt fouten als belangrijke informatie voor leren.
Bron
- Vroeg falen, sneller leren. Onderzoek in het onderwijs suggereert dat vroeg en vaak falen verbetering werkelijk kan versnellen. Eén onderzoek ontdekte dat hoe eerder en vaker studenten bij een taak faalden, 'hoe eerder ze verder konden en beter werden'. Door falen minder beladen te maken, worden doelen bereikbaarder. We moeten falen zien als onderdeel van een proces waarin we stap voor stap naar succes toewerken.
Bron
- Innovatie vraagt om ruimte voor mislukking. Echt innovatieve bedrijfsculturen behandelen fouten als kansen om te leren. Zulke werkplekken bieden ruimte om te experimenteren, al hoort daar ook discipline en verantwoordelijkheid bij. Onderzoek wijst erop dat zo'n houding innovatie kan bevorderen.
Bron
- Werknemers die zich veilig voelen om risico's te nemen en te falen zonder negatieve gevolgen, komen eerder met creatieve oplossingen en doorbraken. In veeleisende professionele omgevingen is kunnen leren van mislukkingen cruciaal. Wetenschappers weten bijvoorbeeld dat experimenten zelden bij de eerste poging slagen, dus doorzettingsvermogen is essentieel. Zoals een onderzoeker na herstel van een laboratoriumongeluk opmerkte: leren hoe je faalt en opnieuw probeert is 'de fundamentele basis van wetenschappelijke veerkracht'. In essentie gaat het om herhaaldelijk falen, jezelf oprapen en opnieuw proberen.
Bron
- Dit soort veerkracht, experimenteren en fouten durven maken onderscheidt mensen die blijven innoveren van mensen die onder druk opgeven.
- Mislukking is een integraal onderdeel van creativiteit. Recente overzichten van de literatuur over creativiteitsonderzoek bevestigen dat mislukking een 'integraal en onvermijdelijk' onderdeel van het creatieve proces is.
Bron
- Oorspronkelijke ideeën ontstaan zelden bij de eerste poging volledig gevormd. Door mogelijke mislukking te accepteren en bij tegenslag door te zetten, kunnen makers vergissingen in inzichten veranderen. Onderzoek laat zien dat bereidheid om risico's te nemen en van fouten te leren op lange termijn vaak tot productieve innovatie leidt.
Samengevat: blijf falen, blijf proberen en probeer het daarna opnieuw. Dat hele proces versterkt ons leervermogen en onze veerkracht. Je innerlijke criticus heeft een functie: hij probeert te voorkomen dat je werkelijk domme dingen doet die je leven voorgoed veranderen. Bij alledaagse zaken mag je hem af en toe zachter zetten en genieten van de schoonheid van voluit falen.
Bedankt voor het lezen
Kai